THEMA
Er zijn mensen die bij hun eerste slok pu-erh denken aan natte aarde, een bos na de regen of oude boeken. En dat is precies goed. Aardse thee is de meest meditatieve smaakcategorie die er bestaat, en ook de minst begrepen. Wie gewend is aan frisse groene thee of zoete rooibos, komt hier in een heel andere wereld terecht. Dit is deel 5 van onze smaakserie, en we gaan de diepte in.
Wat maakt een smaak "aards"?
Aardse smaken komen van stoffen die ook letterlijk in de aarde voorkomen: mineralen, organische zuren, schimmels en bacteriën die betrokken zijn bij fermentatie of afbraak. In thee en kruiden ontstaat deze smaak door fermentatie, rijping, oxidatie of door de bodemgesteldheid waarin de plant heeft gegroeid.
Het is een smaak die sommigen niet meteen lekker vinden, maar die je na een tijdje niet meer wilt missen. Net als goede kaas, donkere chocolade of een glas gerijpte wijn: je smaak moet er naartoe groeien, en als het eenmaal klikt, gaat er een wereld open.
Een leuk weetje: pu-erh thee kan decennialang rijpen, net als wijn. Er zijn pu-erh cakes van dertig, veertig jaar oud die voor honderden euro's per gram worden verhandeld. De smaak verandert met de jaren: jonge sheng pu-erh is fris en licht bitter, oude sheng wordt diep, zoet en complex. Shou pu-erh wordt versneld gefermenteerd en heeft al jong dat diepe, aardse karakter.
Wat de Chinese geneeskunde over aards zegt
In de Traditional Chinese Medicine (TCM) is "aards" geen officiële smaakcategorie, maar de zoete smaak in de brede TCM-betekenis sluit er het dichtst bij aan. Aardse, rijpe, mineraalrijke smaken vallen onder het Aarde-element, bij de Milt en de Maag, bij de late zomer.
Het Aarde-element staat voor stabiliteit, transformatie en het midden. Voeding met een aardse kwaliteit voedt diep en langzaam, bouwt op en verankert. In een tijd waarin alles snel en stimulerend is, is dat een zeldzame kwaliteit.
Pu-erh heeft in de TCM-traditie een bijzondere reputatie: hij wordt beschouwd als verwarmend en ondersteunend voor de Maag. In China wordt pu-erh ook traditioneel na vette maaltijden gedronken, een gewoonte die inmiddels ook in de westerse theewereld bekendheid heeft gekregen.
Aards in de Ayurveda en Europese kruidenleer
In de Ayurveda valt het aardse smaakprofiel grotendeels onder de zoete smaak madhura en wordt het geassocieerd met Kapha: stabiel, zwaar, opbouwend. Aardse kruiden en wortels zijn in de Ayurveda voedend en versterkend, goed voor mensen die uitgeput zijn of die iets solids nodig hebben.
In de Europese kruidenleer waren aardse wortels de kruiden van het fundament. Grote klis, paardenbloem, cichorei, kliswortel: kruiden die diep in de grond groeien, en die traditioneel werden gebruikt om het lichaam te ondersteunen van binnenuit. Solide, eeuwenoud gebruik van kruiden die werken als een basis.
Een weetje dat mensen verrast: haverstro, het gedroogde stro van de haverplant, heeft een zacht aards-groenig smaakprofiel dat aan vers hooi doet denken. In de middeleeuwse kruidengeneeskunde werd het gebruikt voor rust en herstel. Het is een van de mildste en meest onderschatte kruiden in ons assortiment.
Drie aardse thee en kruiden die het waard zijn om te kennen
Pu-erh
Pu-erh biologisch is de toegangspoort tot de wereld van gerijpte thee. Onze biologische shou pu-erh heeft een donkere, diepe smaak met een zachte aardsheid die veel milder is dan je misschien verwacht. Zet hem op 95°C, 3 tot 4 minuten, en spoel de eerste infusie even kort weg: dat is een klassieke Chinese techniek om de bladeren te openen en eventuele restanten van het fermentatieproces af te spoelen. Daarna wordt hij met elke infusie beter.
Haverstro
Haverstro biologisch is het tegenovergestelde van uitgesproken: zacht, groenig, licht aards, een smaak die eerder sust dan prikkelt. Haverstro wordt traditioneel in verband gebracht met rust en herstel van het zenuwstelsel. Het is een van die kruiden die je drinkt als je even wil landen, zonder dat het je slaperig maakt. Combineert mooi met kamille of citroenmelisse voor een avondblend.
Grote klis
Grote klis biologisch is een wortelkruid met een stevige, aardse smaak die doet denken aan paardenbloem maar dieper en iets bitterder is. In Japan is de wortel van de grote klis een gewone groente: gobo, gekookt in roerbakgerechten en soepen. Als thee gezet heeft hij een krachtig, vol karakter. Traditioneel in de Europese en Chinese kruidengeneeskunde gebruikt als kruid dat het bloed en de huid ondersteunt.
Wist je dit al over aards?
Pu-erh is de enige thee ter wereld die wettelijk beschermd is als geografische aanduiding, vergelijkbaar met champagne of parmezaanse kaas. Echte pu-erh komt uitsluitend uit de provincie Yunnan in China. Alles wat elders wordt gemaakt mag de naam pu-erh officieel niet dragen.
De smaak van aardse kruiden wordt sterker naarmate het water harder is. Kalkrijk kraanwater haalt meer mineralen uit de bladeren of wortels. Voor delicate groene thee is zacht water beter, voor pu-erh en wortels maakt het minder uit.
Aardse thee is ook de meest duurzame keuze in je theekast: pu-erthee rijpt thuis gewoon door en wordt met de jaren beter. Een theeblik goede pu-erh is een investering die zichzelf terugverdient.
Zin om verder te proeven?
De aged thee collectie laat je kennismaken met gerijpte thee in verschillende stijlen en leeftijden. En in het laatste deel van deze smaakserie, deel 6, sluiten we af met zout: de zeldzaamste smaak in thee, maar met een verrassend rijke traditie.
